Krzysztofa Ulejczyka

Czym jest komiks

Komiks Przed 1939

 

    Oto nieco pożółkły egzemplarz europejskiej mutacji niedzielnego dodatku "New York Helald" z 7 IX 1909 r. Gazeta zawiera 4 strony, z których pierwsza i ostatnia drukowane są w kolorze, strony wewnętrzne - jednobarwnie. Na stronie tytułowej mamy właśnie sławnego "Little Nemo". Pierwsze kadry przedstawiają grupę wędrowców przedzierających się przez pola lodowe, historia kończy się paniczną ucieczką przed polarnym niedźwiedziem. Ostatni kadr, jak zwykle, zarezerwowano dla małego Nemo, który przebudzony siedzi w pościeli dziękując losowi, że to był tylko sen. Pozostałe stronice zawierają komiks "Buster Brown in Athens" R.F. Outcaulta (tego od "Yellow Kida"), historyjkę "The Terrors of the Tiny Tads" G. Verbecka oraz barwny komiks "Monkey Shines of Marseleen" V.R. Jennetta. Egzemplarz nie jest idealny; ma niewielkie naddarcie jednej karty, część jednej z wewnętrznych stron jest wyraźnie zakurzona. Mimo to i tak cieszę się z tego nabytku. Trudno u nas o te najwcześniejsze komiksy.
    Pisałem powyżej o wydawnictwach amerykańskich, francuskich, niemieckich. A co z polskimi komiksami? Nie wspominałem dotychczas o naszych wydawnictwach, jako że komiks w Polsce pojawił się znacznie później. Adam Rusek w książeczce "Od Szalonego Grzesia do Jeża Jerzego" towarzyszącej wystawie pod tym samym tytułem pokazywanej w Bibliotece Narodowej w Warszawie, pisał: "Pierwszy odnaleziony serial" (chodzi o cykliczne historyjki obrazkowe, ukazujące się w prasie polskiej - p.m.) "Ogniem i mieczem, czyli przygody szalonego Grzesia" autorstwa K. Mackiewicza (rysunki) i S. Wasylewskiego (tekst), miał swą premierę 9 lutego 1919 roku na ostatniej stronie tygodnika satyrycznego "Szczutek" - zatem zwyczaj zamieszczania seryjnych humorystycznych historyjek obrazkowych w prasie, dotarł do Polski stosunkowo późno (...)

    Lata powojenne... Okazuje się, że czasem znacznie trudniej pozyskać komiksy z lat czterdziestych czy pięćdziesiątych, niż te sprzed 1939 r. Najstarszym "eksponatem" z tych lat w mojej kolekcji jest... "Dick Tracy". Fragment (42 kadry), stanowiący zakończenie dłuższej historii, opublikował "Przekrój" w numerze 76 z 22. IX. 1946 r. Komiks, rysowany przez Chestera Goulda od 1931 r., cieszył się ogromną popularnością w Ameryce i krakowski tygodnik postanowił zaznajomić polskiego czytelnika z ulubieńcem zaoceanicznej publiczności. By szok nie był zbyt duży, dołączono stosowny tytuł i wstęp, który muszę tu zacytować w całości: "Czym karmi się Ameryka: Super comics! Podajemy jedno z typowych nigdy nie kończących się, a ulubionych w Ameryce opowiadań obrazkowych. Za rozpaczliwy poziom tych historyjek odpowiada USA a nie redakcja 'Przekroju'". (Idąc tym tropem zastanawiam się, czy rząd RP poczuwa się do odpowiedzialności za komiksy Śledzia, Prosiaka, czy Bartka Kurzoka? Bez obrazy, zestawiam tu ich prace z rysunkami samego Goulda). Nie wiem, spod czyjego pióra wyszedł ten tekst. Mam nadzieję, że nie od tłumacza. Komiks został bowiem spolszczony przez pewnego poetę, którego lubię i podziwiam, a który ukrył się tu pod pseudonimem Karakuliambro. Tak, tak, to ten sam co napisał "Skumbrie w tomacie" i "Strasną zabę" - sam mistrz Konstanty Ildefons Gałczyński. Historyjka zaprezentowana w "Przekroju" nie należy zapewne do najlepszych. Jesteśmy oto świadkami, jak przebiegły detektyw zlokalizował zawiniętego w dywan imperialistycznego bandytę, wykurzył go z niego przy pomocy roju pszczół i aresztował. Bandyta nosił pseudonim Twarzyczka i charakteryzował się tym, że miał amputowane uszy. Ciekaw jestem, czy to pierwszy występ Dicka Tracy na polskiej  ziemi?

Pamiętacie Pata i Patachona? Przywędrowali do nas z Danii i zadomowili się na dobre za sprawą Wacława Drozdowskiego, długo przed wybuchem wojny. Po jej zakończeniu ulegli całkowitej naturalizacji i jako "Wicek i Wacek" w 1948 r. stali się bohaterami komiksu tegoż rysownika, pod takim właśnie tytułem. Na karcie tytułowej widniało dodatkowo: "Ucieszne przygody dwóch wisusów w czasie okupacji, na ich cześć wierszem opisane". Książeczka ukazała się w Łodzi nakładem redakcji "Expressu Ilustrowanego". Autorem wierszowanego tekstu był W. Ochocki. Komiks zawiera 28 jednostronnych kart, pierwsza - to karta tytułowa, następnie mamy krótki wstęp, na pozostałych umieszczono po osiem drukowanych jednobarwnie (w sepii) kadrów ze stosownymi podpisami. Przeglądając ten komiks, zawsze zwracam uwagę na strony, gdzie akcja przenosi się za druty obozu koncentracyjnego. O dziwo, autorzy nadal uciesznie opowiadali o zabawnych przygodach swoich bohaterów. Czytelnik nie znajdzie tu owego martyrologicznego tonu, który niezmiennie kojarzy się nam z hasłem "obóz koncentracyjny". Przypuszczam, że wtedy, zaledwie trzy lata po wojnie, tematyka obozowa była na tyle bliska niemal wszystkim Polakom, że tak lekkie potraktowanie tematu nie budziło sprzeciwu. Cóż, to jeszcze nie była historia, to było życie... W latach późniejszych taka perspektywa byłaby nie do przyjęcia. I słusznie. Egzemplarz, który posiadam, nie należy do najpiękniejszych. Krawędzie okładki mają naddarcia, które ktoś kiedyś próbował ratować taśmą. Taśma już dawno odpadła, pozostawiając nieusuwalne zażółcenia papieru. Pierwsze dwie plansze pokolorowano nieudolnie kredkami. Pocieszam się jedynie tym, że nigdy nie miałemsposobności wymienić "Wicka i Wacka" na lepszy egzemplarz. Pamiętam, że kilka lat temu Biblioteka Narodowa kupiła na aukcji znacznie gorszy egzemplarz, gdyż nie posiadała żadnego. Potem, już po fachowej konserwacji, widziałem go na wystawie w 1999 r. Komiks niewątpliwie jest rzadki. Znacznie łatwiej można kupić jego pokolorowany reprint, wydany przez łódzką KAW w 1989 r.

Od roku 1948 r. na ostatniej stronie "Przekroju" pojawiały się krótkie, nieme komiksy Zbigniewa Lengrena pt. "Profesor Filutek". Nie bardzo przypadła mi do gustu postać zacnego naukowca. Przypominał mi raczej uśmiechniętego kaczora, niż brodatego profesora. Krótka historyjka składała się zawsze z trzech czarno-białych kadrów, czasem wprowadzano niewielki akcent w innym kolorze. Zwracam tu uwagę na ten komis, jako że jest on najdłużej ukazującym się polskim komiksem prasowym. Miałem kiedyś dwie książeczki z historyjkami Z. Lengrena, ale gdzieś je zaprzepaściłem i teraz mam kłopoty z ich zdobyciem. Posiadam natomiast oprawiony komplet "Przekrojów" z pierwszego półrocza 1948 r. W numerze z 1 lutego Filutek pojawił się po raz pierwszy i od tej pory na dobre zadomowił się na przekrojowych stronach.

MARVEL - czyli amerykański komiks

    Pierwsze udoskonalone formy komiksów powstały w Stanach, gdzie ukształtowała się ich forma: krótka, zwarta budowa, posiadająca obrazki w formie paska wraz z tekstami pod rysunkami lub w dymkach. W krótkim czasie opanowały społeczeństwo ciesząc się ich dużą popularnością. Dlatego postanowiono stworzyć coś w rodzaju gazety składającej się tylko i wyłącznie z takich historyjek. Tak narodziły się komiksowe zeszyty, czyli Comic book. Jednym z największych wydawnictw komiksowych był, nieistniejący już, Marvel. Wydał on serie komiksów o bohaterach takich jak: Kapitan Ameryka, Iron Man, Spider-man, Hulk, Punisher, Daredevil, Fantastyczna czwórka, Blade oraz Grupa wojowników X-man. Wydawnictwo to zyskało sobie dużą popularność właśnie dzięki wyżej wymienionym komiksom i wątpię, czy znalazło by się dziecko nie kojarzące tych tytułów. W ostatni dzień wakacji 2009 roku Marvel został wykupiony przez Disney za ogromną wręcz sumę 4,5 mld dolarów.

Grupa X

X-man jest to komiks o ludziach rodzącymi się z nadprzyrodzonymi zdolnościami (władanie pogodą, teleportacja, strzelanie laserami z oczu, latanie, szybkie bieganie i wiele innych), fikcyjni bohaterowie ratujący świat z wielu opresji. Niektórzy nie potrafią odnaleźć się w świecie, który nie jest dla nich przyjazny. Ludzie gardzą nimi tylko dlatego, że są inni od nich. Pozostawieni sami sobie, prześladowani i wyniszczani ukrywają się w kanałach oraz innych slumsach.  Rodzi się wtedy grupa X, którą powołał do życia Charles Francis Xavier znany jako profesor X. Jest to jedna z lepszych i kluczowych postaci. Chce on chronić ludzi przed złem oraz innymi mutantami za pomocą owej grupy. Jeden ze wspaniałych komiksów stworzonych w 1963 roku. Jego popularność była tak ogromna, że doczekała się swojej ekranizacji w 4. częściach i być może doczekamy się niedługo piątej. Pierwsze trzy dotyczyły walki grupy X z Magneto – człowiekiem usiłującym zniszczyć świat. Zagrali w niej znani aktorzy tacy jak Hugh Jackman (znany z filmów Van Helsing i Kod dostępu),  Ian Mckellen (tego aktora na pewno większość z was dobrze kojarzy, znamy go choćby jako Szarego pielgrzyma z L.o.t.r.), Patrick Stewart (kojarzony z dowódcą okrętu Star Trek) oraz Halle Berry. Kolejna część była poświęcona historii Wolverine’a – jednego z członków grupy X. Wciąż nie jest wiadomo, czy powstanie japoński sequel dotyczący pobytu Logan (znanego jako Wolverine) na Dalekim Wschodzie w Kraju kwKtnącej Wiśni. Sam aktor przyznał, że jest pisany scenariusz, ale jeszcze nie wiadomo kiedy zostanie on nakręcony. Na stronie Filmweb możemy się dowiedzieć że szykuje się jeszcze jeden nowy film opowiadający historie grupy mutantów. Jest to mianowicie X-man First Class opowiadający wczesne historie naszych przyjaciół. Niesamowite jak z jednej historii mogły powstać filmy dające satysfakcję oglądania widzowi oraz przynoszące ogromne zyski. Według mnie cała historia zasługuje na wysoka ocenę 9/10.

Spider-man

    Peter Benjamin parker to kolejna postać stworzona przez wydawnictwo Marvel. Na pewno jest wam bardzo dobrze znany bo od razu kojarzymy go z człowiekiem pająkiem. Powstał on rok wcześniej niż grupa X, mianowicie w roku 1962. Jest to historia młodego człowieka samotnie opiekującego się ciotką. Jak na początek  – jest to dosyć nieciekawy opis jego historii. Jednak potem wszystko się zmienia jak za sprawą czarodziejskiej różdżki – dostaje nadludzkie moce dzięki ukąszeniu przez pająka (szkoda że w rzeczywistości to nie działa  . Niestety, nie ma życia usłanego różami, ponieważ nie ma tak wielkiej fortuny jak Bruce Wayne znany jako Batman czy też samotni na biegunie jak Superman. Walka z przestępczością na ulicach Nowego Jorku nie jest dla niego odpowiedzią na wezwanie czy dumnym przywilejem, ale codziennym obowiązkiem którego się podjął. Po walkach najczęściej leczy rany i opatruje sobie połamane żebra. Jak dla mnie to chętnie bym mógł tak żyć, byleby nie mieć nudnego życia. Komiks oraz cała historia bardzo udana; ukazało się ponad 1000 komiksów, w których nasz człowiek-pająk dokonywał czynów bohaterskich walcząc ze swoimi wrogami. Pomysł był wykorzystywany i stworzono krótkie animacje a dopiero potem bajkowe seriale o jego przygodach. Komiks doczekał się ekranizacji w 2002 roku, jednak mogła ona nie przypaść do gustu niektórym widzom z tego względu, że aktor grający główną postać – Tobey  Maguire – nie oszukujmy się  – nie nadawał się do tej roli. Ekranizacja bardzo kasowa, stworzono aż 3 części w której nasz pajączek walczy z Zielonym Goblinem oraz Doktorem Oktopusem, Venomem i Sandmanem. Jak dla mnie – 7,5/10.

Incredible Hulk

Tą postać określiłbym mianem tzw: zielonej rewolucji. Jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci w świecie Marvela. Jest to historia Doktora Bruce’a Bannera – młodego fizyka. Podczas jednego z eksperymentów zostaje napromieniowany promieniami gamma, co owocuje przemianą w Niesamowitego Hulka. Ugryzienie pająka mogłoby być bardziej przyjemne niż to. Z jednej strony superbohater, z drugiej uznawany za człowieka-potwora-demolkę. Musi cały czas uciekać przed ścigającym go wojskiem, po drodze robiąc porządki w budownictwie . Znów – pomimo bardzo dobrego pierwowzoru komiksowego, ekranizacja nie była najwyższych lotów. Powstały jeszcze bajkowe seriale w której historia Hulka była dość ciekawa. W 2003 powstała wspaniała wersja zielonego kulturysty. Niesamowity Hulk zdobył dużą popularność, jednak mi osobiście nie przypadł do gustu. Jak dla mnie za dużo było tam zielonego  . Oglądałem jego bajki w dzieciństwie więc – nostalgicznie – dam mu 8/10.

Punisher

Tego gościa na pewno większość dobrze kojarzy. Agent F.B.I Frank Castle traci żonę i dwójkę dzieci w zamachu przygotowanym przez mafię. Po tym zdarzeniu postanawia się zemścić i rozpoczyna własne śledztwo już nie jako agent Federalnego Biura Śledczego, lecz jako krwawy mściciel znany jako Punisher. Jego znakiem rozpoznawczym jest duża białą czaszka znajdująca się na jego podkoszulku z przodu. Przy pomocy specjalnej broni szuka zemsty oraz walczy z przestępcami. Ekranizacja przygód tego fikcyjnego bohatera zrealizowana była już w latach 90., jednak bez większego sukcesu komercyjnego. Poważniejsza ekranizacja miała miejsce w 2004 roku. Ogólnie film był dobry i dało się go obejrzeć, jednak bez żadnych rewelacji . Oceniam go na 7/10.

Batman

Wprawdzie ten bohater nie został stworzony przez Marvel jednak chciałbym go dorzucić do swojej puli super bohaterów. Nie byłoby osoby która nie wiedziała by nic na temat tego gościa. Słynny człowiek nietoperz stworzony przez  wydawnictwo DC. Historia młodego chłopca którego rodzice zostają zamordowani przez przypadkowego rabusia, osierocony, wychowywany przez wiernego lokaja Alfreda, spadkobiercy ogromnej fortuny rodziny Waynów. Ekranizacja tego komiksu była nadzwyczaj w porządku i przypadła bardzo wielu ludziom do gustu. Ciężko jej coś zarzucić – wspaniała fabuła, niesamowici bohaterowie negatywni. Po ostatnim filmie stworzonym na podstawie tego komiksu, mianowicie Batman & Robin wielu fanów myślało że to już koniec, jednak wtedy stworzono zupełnie nową trylogię już nie ukazaną postaci komiks, ale jako film którego akcja rozgrywa się w całym mieście na większym planie. Powstał „Batman początek”, którego kontynuację mogliśmy obejrzeć w Mrocznym Rycerzu, najlepszej wersji historii Batmana. Jego ocena jest na pewno powyżej 10 stopniowej skali  , ale tu na pewno większość się ze mną zgodzi że tak jest okej.

Podsumowanie

    Jakie tak naprawdę mają zadanie komiksy? Czy tylko mają zbijać ogromne pieniądze i dawać możliwość ćwiczenia talentu rysownikom? Według mnie ich zadanie polega na dawaniu schronienia przed dzisiejszą rzeczywistością. Pozwalają na stworzenie własnego świata, w którym każdy człowiek będzie się czuł bezpieczny, będzie swoim king of his castle, gdzie będzie mógł dokonywać rzeczy niezwykłych i dokonywać własnych wyborów. To niesamowite jak potrafią dawać wspaniałe możliwości nie tylko dzieciakom na przeżycie czegoś niezwykłego ale też każdego człowiekowi który choć raz przeczytał komiks lub obejrzał film stworzony na bazie jednej z wielu niesamowitych historii…

Moje ulubione komiksy

   

 

hobby ROOM

Ciekawe linki